Η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές αποτελούν σήμερα μία από τις συχνότερες αιτίες αναζήτησης ψυχιατρικής βοήθειας, και οι Εκλεκτικοί Αναστολείς Επαναπρόσληψης Σεροτονίνης (SSRIs) παραμένουν η πιο διαδεδομένη φαρμακευτική επιλογή για την αντιμετώπισή τους. Περισσότεροι από 1 στους 10 ενήλικες στην Ευρωπαϊκή Ένωση λαμβάνουν κάποιο αντικαταθλιπτικό, με τους SSRIs να κατέχουν σταθερά την πρώτη θέση στη συνταγογράφηση, τάση που έχει ενισχυθεί περαιτέρω τα τελευταία χρόνια.
Ο μηχανισμός δράσης τους βασίζεται στην αναστολή της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης, ώστε ο νευροδιαβιβαστής να παραμένει περισσότερο χρόνο ενεργός στον εγκέφαλο. Είναι εγκεκριμένοι από τον ΕΟΦ για την κατάθλιψη, τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, τη διαταραχή πανικού και άλλες καταστάσεις, ενώ η πλήρης θεραπευτική τους δράση συνήθως εμφανίζεται μετά από έξι έως οκτώ εβδομάδες τακτικής λήψης.
Παρά το γενικά ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας που τους καθιστά θεραπεία πρώτης γραμμής, οι SSRIs δεν είναι απαλλαγμένοι από παρενέργειες ή κινδύνους: σεξουαλική δυσλειτουργία, γαστρεντερικές ενοχλήσεις και διαταραχές ύπνου είναι από τις πιο συχνές, ενώ σε σπανιότερες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί σύνδρομο σεροτονίνης ή αυξημένος αυτοκτονικός ιδεασμός σε νεότερους ασθενείς. Σε σχέση με τους SNRIs, που επιδρούν επιπλέον και στη νορεπινεφρίνη, οι SSRIs διατηρούν συνήθως πιο ήπιο προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών.
Η διακοπή της αγωγής πρέπει πάντα να γίνεται σταδιακά και υπό ιατρική καθοδήγηση, καθώς η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει το γνωστό σύνδρομο διακοπής αντικαταθλιπτικού. Παράλληλα, η επιστημονική κοινότητα δίνει αυξανόμενη προσοχή στο φαινόμενο της PSSD, της σεξουαλικής δυσλειτουργίας δηλαδή που μπορεί να επιμένει και μετά τη διακοπή του φαρμάκου, με ρυθμιστικούς φορείς διεθνώς να έχουν ήδη προχωρήσει σε σχετικές ενημερώσεις. Το συμπέρασμα παραμένει σταθερό: οι SSRIs είναι πολύτιμο θεραπευτικό εργαλείο, αρκεί η χρήση τους να συνοδεύεται πάντα από την καθοδήγηση και την τακτική παρακολούθηση ενός ψυχιάτρου.
Ερωτήματα που θέτουν συχνά οι ασθενείς
Πόσο συχνά συνταγογραφούνται οι SSRIs;
Είναι από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα παγκοσμίως· περισσότεροι από 1 στους 10 ενήλικες στην ΕΕ λαμβάνουν αντικαταθλιπτικό, με σαφή αύξηση της χρήσης τα τελευταία χρόνια.
Μπορώ να οδηγήσω ενώ παίρνω SSRI;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, ιδίως μετά τις πρώτες εβδομάδες προσαρμογής. Ωστόσο, ορισμένα σκευάσματα μπορεί να προκαλούν αρχικά ζάλη ή υπνηλία, οπότε η οδήγηση θα πρέπει να αποφεύγεται μέχρι να διαπιστωθεί η ατομική ανοχή, πάντα σε συνεννόηση με τον θεράποντα ψυχίατρο.
Χρειάζεται εξέταση αίματος πριν την έναρξη SSRI;
Δεν απαιτείται πάντα, ωστόσο ο ψυχίατρος μπορεί να ζητήσει βασικό έλεγχο (π.χ. ηλεκτρολύτες, θυρεοειδική λειτουργία) σε ηλικιωμένους ή σε άτομα με συνοδά νοσήματα, ώστε να αποκλειστούν άλλες αιτίες συμπτωμάτων και να επιλεγεί η ασφαλέστερη δραστική ουσία.
Μπορούν οι SSRIs να ληφθούν στην εγκυμοσύνη;
Η απόφαση εξατομικεύεται πάντα με βάση τα οφέλη και τους κινδύνους για μητέρα και έμβρυο. Ορισμένες ουσίες θεωρούνται ασφαλέστερες από άλλες κατά την κύηση, αλλά η οποιαδήποτε αλλαγή ή έναρξη αγωγής πρέπει να γίνεται αποκλειστικά σε συνεννόηση με ψυχίατρο και γυναικολόγο.
Τι να κάνω αν ξεχάσω μία δόση SSRI;
Συνήθως λαμβάνεται μόλις το θυμηθεί κανείς, εκτός αν πλησιάζει η ώρα της επόμενης δόσης, οπότε η ξεχασμένη δόση παραλείπεται χωρίς διπλασιασμό. Συστηματική παράλειψη δόσεων αυξάνει τον κίνδυνο συμπτωμάτων διακοπής και θα πρέπει να συζητείται με τον ψυχίατρο.
