Όσοι ξεκινούν θεραπεία με αντιψυχωσικά φάρμακα ρωτούν συχνά όχι μόνο αν θα βοηθήσει η αγωγή, αλλά και πώς θα αντιδράσει το σώμα τους σε αυτήν. Τα εξωπυραμιδικά συμπτώματα, γνωστά ως EPS, είναι μια από τις πιο συχνές κινητικές παρενέργειες αυτών των φαρμάκων και προκύπτουν από τη διαταραχή της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Μπορούν να εκδηλωθούν ως ανησυχία και δυσκολία να μείνει κανείς ακίνητος, ως ακούσιες μυϊκές συσπάσεις, ή ως εικόνα που θυμίζει τη νόσο του Πάρκινσον.
Η αιτία εντοπίζεται στον τρόπο που τα αντιψυχωσικά αναστέλλουν τους υποδοχείς ντοπαμίνης για να ελέγξουν τα ψυχωτικά συμπτώματα, με παράπλευρο αποτέλεσμα τη δυσλειτουργία των βασικών γαγγλίων που ρυθμίζουν την κίνηση. Ο κίνδυνος διαφέρει από άτομο σε άτομο και επηρεάζεται από την ηλικία, το φύλο, τη δόση και τον τύπο του φαρμάκου· τα παλαιότερα αντιψυχωσικά τείνουν να προκαλούν EPS συχνότερα από τα νεότερα, χωρίς όμως ο κίνδυνος να εξαφανίζεται ποτέ πλήρως.
Η διάγνωση γίνεται κλινικά, από ψυχίατρο ή νευρολόγο, μέσα από προσεκτική εξέταση και ιστορικό, καθώς η εικόνα του EPS μπορεί να μοιάζει με άλλες κινητικές διαταραχές. Η έγκαιρη αναγνώριση έχει σημασία, γιατί ορισμένες μορφές —όπως η όψιμη δυσκινησία— μπορεί να επιμείνουν ακόμη κι όταν αλλάξει η αγωγή, ενώ άλλες, όπως η οξεία δυστονία, υποχωρούν γρήγορα με τη σωστή παρέμβαση.
Η αντιμετώπιση συνήθως περιλαμβάνει προσαρμογή της δόσης ή αλλαγή φαρμάκου, σε συνδυασμό —όπου χρειάζεται— με ειδικά σκευάσματα που ανακουφίζουν τα συμπτώματα. Καμία αλλαγή στην αγωγή δεν πρέπει να γίνεται χωρίς καθοδήγηση ιατρού, καθώς μπορεί να επηρεάσει τον έλεγχο της υποκείμενης πάθησης. Η στενή συνεργασία ασθενούς και θεράποντος παραμένει ο πιο ασφαλής δρόμος για μια θεραπεία που να είναι και αποτελεσματική και ανεκτή.
