Η απώλεια προσοχής και οι διαταραχές συγκέντρωσης ορίζονται ως η αδυναμία ενός ατόμου να εστιάσει σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή κατάσταση. Μπορεί να είναι προσωρινές ή μόνιμες, να εμφανιστούν για σύντομο ή παρατεταμένο διάστημα και συχνά συνδέονται με παρορμητικότητα και υπερκινητικότητα. Ο έντονος ρυθμός της σύγχρονης ζωής και οι πολλαπλές καθημερινές υποχρεώσεις αυξάνουν σημαντικά τη συχνότητα εμφάνισής τους.
Οι αιτίες των διαταραχών αυτών είναι πολυπαραγοντικές. Ο βασικός βιολογικός μηχανισμός αφορά την ορμονική ανισορροπία — ιδίως των οιστρογόνων — που επηρεάζει τα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο, φαινόμενο ιδιαίτερα συχνό κατά την εμμηνόπαυση. Παράλληλα, εξωτερικοί παράγοντες όπως το στρες, η στέρηση ύπνου, η κατανάλωση αλκοόλ και ναρκωτικών, η ηχορύπανση και η ακραία κόπωση μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην εμφάνισή τους.
Οι κλινικές εκδηλώσεις είναι ποικίλες και επηρεάζουν τη νοητική, συναισθηματική και κοινωνική λειτουργία του ατόμου. Χαρακτηριστικά συμπτώματα αποτελούν η δυσκολία στη σκέψη και τη λήψη αποφάσεων, ο αποπροσανατολισμός, η αδυναμία οργάνωσης, οι διαταραχές μνήμης και η δυσκολία ολοκλήρωσης εργασιών. Συχνά εμφανίζεται επίσης αίσθημα αποσύνδεσης από την πραγματικότητα, διαταραχές λόγου και διάχυτη ανησυχία.
Οι διαταραχές συγκέντρωσης και προσοχής συνδέονται με σειρά παθολογικών καταστάσεων, καθεμία με το δικό της κλινικό προφίλ. Στο πλαίσιο μολυσματικών ασθενειών εμφανίζονται πυρετός, ρίγη και λήθαργος, ενώ στις μεταβολικές διαταραχές παρατηρούνται διαταραχές καρδιακού ρυθμού, κόπωση και μυϊκή αδυναμία. Μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο η συγκέντρωση επηρεάζεται παράλληλα με διαταραχές ισορροπίας, ομιλίας και όρασης.
Το άγχος και η κατάθλιψη αποτελούν δύο από τις συχνότερες ψυχολογικές αιτίες διαταραχών συγκέντρωσης. Στο άγχος κυριαρχούν η εσωτερική ένταση, η αδυναμία χαλάρωσης και τα έντονα σωματικά συμπτώματα, ενώ στην κατάθλιψη η αναισθησία, η θλίψη, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και οι σκέψεις θανάτου επιβαρύνουν βαθιά τη νοητική λειτουργία. Η ΔΕΠΥ / ADHD, από την άλλη, χαρακτηρίζεται από υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα και συστηματική δυσκολία εστίασης που επηρεάζει όλες τις πτυχές της καθημερινής ζωής.
Η θεραπεία στοχεύει πρωτίστως στην αντιμετώπιση των υποκείμενων αιτίων. Όταν η αιτία είναι εξωτερικοί παράγοντες, απαιτούνται αλλαγές στον τρόπο ζωής — υγιεινή διατροφή, επαρκής ύπνος, φυσική δραστηριότητα και αποφυγή επικίνδυνων συνηθειών. Σε παθολογικές καταστάσεις η αντιμετώπιση περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμό και των δύο, ανάλογα με τη διάγνωση και τις ανάγκες του κάθε ατόμου.
