Η κοινωνική απομόνωση αναφέρεται στην έλλειψη κοινωνικών συνδέσεων και αλληλεπιδράσεων με άλλους. Μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία ενός ατόμου, καθώς και στη συνολική ευημερία του. Ορισμένοι άνθρωποι βιώνουν κοινωνική απομόνωση λόγω ποικίλων παραγόντων, όπως η διαμονή σε αγροτική περιοχή, η ύπαρξη αναπηρίας που δυσχεραίνει τη συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες ή η εμπειρία διακρίσεων και αποκλεισμού. Άλλοι επιλέγουν σκόπιμα την κοινωνική απομόνωση λόγω προσωπικών προτιμήσεων ή συνθηκών. Σε περιόδους πανδημιών ή άλλων καταστάσεων κρίσης, η κοινωνική απομόνωση μπορεί επίσης να εφαρμοστεί ως μέτρο δημόσιας υγείας για την επιβράδυνση της εξάπλωσης νόσου.
Συνέπειες Κοινωνικής Απομόνωσης
Η κοινωνική απομόνωση αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας που πλήττει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Ορίζεται ως η μείωση των κοινωνικών δεσμών και μπορεί να προκαλέσει αίσθημα μοναξιάς. Ωστόσο, η κοινωνική απομόνωση διαφέρει από τη μοναξιά· η μοναξιά είναι ένα υποκειμενικό συναίσθημα που προκύπτει όταν κάποιος δεν είναι ικανοποιημένος με τις κοινωνικές του σχέσεις. Η μοναξιά μπορεί να είναι προσωρινή, ενώ η κοινωνική απομόνωση μπορεί να διαρκέσει από εβδομάδες έως χρόνια.
Εκδηλώσεις της Κοινωνικής Απομόνωσης
Ένα άτομο ενδέχεται να παρουσιάζει κοινωνική απομόνωση εάν αποφεύγει τις κοινωνικές δραστηριότητες λόγω ντροπής ή κατάθλιψης, εάν περνά υπερβολικό χρόνο μόνο του, εάν βιώνει κοινωνικό άγχος ή αρνητικά συναισθήματα — όπως αίσθημα εγκατάλειψης και αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό του — και εάν διατηρεί μόνο περιορισμένες ή επιφανειακές κοινωνικές σχέσεις.
Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, περισσότερο από το ένα τρίτο των ενηλίκων άνω των 45 ετών αισθάνονται μοναξιά, ενώ το ένα τέταρτο των ηλικιωμένων άνω των 65 είναι κοινωνικά απομονωμένοι. Οι ηλικιωμένοι είναι πιο επιρρεπείς στην κοινωνική απομόνωση, καθώς συχνά ζουν μόνοι, διαμένουν σε αγροτικές περιοχές, έχουν χάσει μέλη της οικογένειάς τους ή υποφέρουν από χρόνιες ασθένειες.
Κίνδυνοι της Κοινωνικής Απομόνωσης
Αν και είναι δύσκολο να μετρηθεί ο βαθμός κοινωνικής απομόνωσης και μοναξιάς, υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που υποδηλώνουν ότι πολλοί ενήλικες άνω των 50 ετών ζουν υπό αυτές τις συνθήκες, θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία τους. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, η απομόνωση αυξάνει τον κίνδυνο θανάτου από όλες τις αναφερόμενες αιτίες και παρουσιάζει σχεδόν ίδιο ποσοστό θνητότητας με το κάπνισμα, την παχυσαρκία και τον καθιστικό τρόπο ζωής. Συσχετίζεται επίσης με αύξηση κατά 50% του κινδύνου εμφάνισης άνοιας, ενώ η έλλειψη κοινωνικών σχέσεων σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων και Αγγειακού Εγκεφαλικού Επεισοδίου (ΑΕΕ).
Αιτίες της Κοινωνικής Απομόνωσης
Υπάρχουν πολλές αιτίες εμφάνισης κοινωνικής απομόνωσης.
Ορισμένοι άνθρωποι επιλέγουν εθελοντικά να απομονωθούν — για παράδειγμα, ένα εκκεντρικό άτομο μπορεί να προτιμά την αποστασιοποίηση από τους άλλους. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις η κοινωνική απομόνωση προκύπτει από σωματική αναπηρία ή χρόνια ασθένεια, όπως καρκίνος ή μυϊκή δυστροφία. Συχνά, μέλη της οικογένειας και φίλοι αρχίζουν να αποστασιοποιούνται και να περνούν όλο και λιγότερο χρόνο με τον ασθενή, ενώ και ο ίδιος ο ασθενής μπορεί να επιλέξει να αποσυρθεί. Η κοινωνική απομόνωση είναι επίσης συχνή σε στιγματισμένα άτομα, όπως αυτά που ζουν με HIV/AIDS.
Μια ακόμη κατηγορία ατόμων που ενδέχεται να υποφέρουν από κοινωνική απομόνωση είναι εκείνοι με αναπτυξιακές διαταραχές, διανοητικές αναπηρίες ή νευρολογικές διαταραχές, όπως το σύνδρομο Asperger, λόγω χαμηλών κοινωνικών δεξιοτήτων και δυσκολιών στην επικοινωνία.
Μια επιπλέον αιτία κοινωνικής απομόνωσης — ιδιαίτερα για τους άνδρες — είναι η έλλειψη εργασίας, η οποία μπορεί να προκύψει από απόλυση ή παραίτηση. Εάν κάποιος παραμένει άνεργος για μήνες ή χρόνια, το αίσθημα απομόνωσης ενισχύεται.
Ένα άτομο μπορεί επίσης να επιλέξει την απομόνωση από επιθυμία να αποφύγει την ταλαιπωρία, τον κίνδυνο ή την ευθύνη απέναντι στους άλλους. Η εχθρικότητα, η αγένεια ή η κριτική διάθεση που εκδηλώνουν άνθρωποι του περιβάλλοντός μας μπορεί να μας οδηγήσει στη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση.
Σύμφωνα με μελέτες, η τάση αποφυγής σχέσεων μπορεί να αυξήσει το ποσοστό κοινωνικής απομόνωσης, οδηγώντας ορισμένα άτομα στην κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών. Έτσι, η εξάρτηση από ουσίες μπορεί να αποτελεί ταυτόχρονα αιτία και συνέπεια της κοινωνικής απομόνωσης.
Τέλος, η απώλεια συντρόφου μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην κοινωνική απομόνωση. Έρευνες έχουν δείξει ότι χήρες που διατηρούν επαφή με φίλους ή συγγενείς παρουσιάζουν καλύτερη ψυχολογική υγεία και χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης.
Τα αποτελέσματα της κοινωνικής απομόνωσης περιλαμβάνουν αυξημένες ορμόνες στρες και φλεγμονή, αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, υψηλή αρτηριακή πίεση, στεφανιαία νόσο και χρόνιες παθήσεις — ιδίως διαβήτη τύπου 2. Η απομόνωση μπορεί επίσης να ευνοήσει την εμφάνιση ψυχικών διαταραχών, όπως κατάθλιψη, άνοια, κοινωνικό άγχος και χαμηλή αυτοεκτίμηση.
Συμπέρασμα
Το σύστημα υγείας κάθε οργανωμένης πολιτείας οφείλει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον εντοπισμό ατόμων που πάσχουν από κοινωνική απομόνωση. Προτείνεται οι ειδικοί ψυχικής υγείας να αξιολογούν τακτικά ασθενείς σε κίνδυνο, παρέχοντάς τους κατάλληλες λύσεις και πόρους που θα τους κινητοποιήσουν. Ωστόσο, κάθε άτομο φέρει και την προσωπική ευθύνη να αναγνωρίσει ότι τόσο η μοναξιά όσο και η κοινωνική απομόνωση έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην υγεία.
