Οι χορεύτριες του μπαλέτου, παρά τις πολυάριθμες περιστροφές που εκτελούν κατά τη διάρκεια των παραστάσεων, συνήθως δεν βιώνουν έντονο αίσθημα ζάλης, σε αντίθεση με τον μέσο άνθρωπο.
Οι οδηγοί ταξί του Λονδίνου διαθέτουν αξιοσημείωτα μεγαλύτερο ιππόκαμπο σε σύγκριση με τους οδηγούς λεωφορείων, λόγω των αυξημένων απαιτήσεων χωρικής μνήμης και προσανατολισμού που συνεπάγεται η εργασία τους.
Σε περιπτώσεις εγκεφαλικής βλάβης, υγιείς περιοχές του εγκεφάλου μπορούν να αναλάβουν και να αναπληρώσουν, σε κάποιο βαθμό, τις λειτουργίες των κατεστραμμένων περιοχών.
Όλα αυτά γίνονται εφικτά χάρη στην ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αναδιοργανώνεται συνεχώς υπό την επίδραση περιβαλλοντικών ερεθισμάτων. Αυτή η ικανότητα είναι γνωστή στην επιστήμη ως πλαστικότητα του εγκεφάλου ή νευροπλαστικότητα.
Ο εγκέφαλος δεν είναι στατικό όργανο. Η νευροπλαστικότητα — η ικανότητά του να αναδιοργανώνεται και να προσαρμόζεται υπό την επίδραση εμπειριών, μάθησης ή τραυματισμού — αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις της σύγχρονης νευροεπιστήμης. Οι μπαλαρίνες που δεν ζαλίζονται, οι οδηγοί ταξί με αναπτυγμένο ιππόκαμπο και οι ασθενείς που ανακάμπτουν από εγκεφαλικό επεισόδιο είναι μόνο μερικά παραδείγματα αυτής της εκπληκτικής ικανότητας.
Μέχρι πρόσφατα, η επιστημονική κοινότητα πίστευε ότι οι νευρώνες δεν αναγεννώνται και ότι οι βλάβες στον εγκέφαλο είναι μόνιμες. Πειράματα σε τρωκτικά ανέτρεψαν αυτή την αντίληψη, αποδεικνύοντας ότι νέα νευρικά κύτταρα δημιουργούνται στον ιππόκαμπο και μεταναστεύουν σε περιοχές που τα χρειάζονται. Η ανακάλυψη αυτή επιβεβαιώθηκε αργότερα και στον ανθρώπινο εγκέφαλο, με επαναστατικές συνέπειες για την αποκατάσταση και τη θεραπεία νευρολογικών διαταραχών.
Η νευροπλαστικότητα εμφανίζεται σε όλα τα στάδια της ζωής, με μέγιστη ένταση κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη και την πρώιμη παιδική ηλικία. Κατά τις λεγόμενες κρίσιμες περιόδους, ο εγκέφαλος παράγει έως και ένα εκατομμύριο νέες συνάψεις ανά δευτερόλεπτο. Καθώς μεγαλώνουμε, ο ρυθμός αυτός μειώνεται, αλλά ο εγκέφαλος δεν χάνει ποτέ εντελώς την πλαστικότητά του — ακόμα και σε ηλικίες άνω των 70 ετών, εφόσον υποστηρίζεται από κατάλληλες συνήθειες ζωής.
Πολλοί παράγοντες επηρεάζουν τη νευροπλαστικότητα. Η σωματική άσκηση αυξάνει τα επίπεδα του νευροτροφικού παράγοντα BDNF, ενισχύοντας την ανάπτυξη νέων νευρώνων. Ο επαρκής ύπνος εδραιώνει τη μνήμη και αναδιοργανώνει τα νευρωνικά κυκλώματα. Αντίθετα, το χρόνιο στρες και η έκθεση σε τοξίνες τη μειώνουν σημαντικά, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τη συρρίκνωση του ιππόκαμπου λόγω χρόνιας έκθεσης σε κορτιζόλη.
Δραστηριότητες όπως η εκμάθηση μουσικού οργάνου, η σωματική άσκηση και η εκμάθηση ξένων γλωσσών έχουν αποδειχθεί επιστημονικά ότι διεγείρουν νέες νευρωνικές συνδέσεις και ενισχύουν τη γνωστική λειτουργία. Η διγλωσσία, για παράδειγμα, καθυστερεί την εμφάνιση άνοιας κατά περίπου τέσσερα χρόνια. Η κατανόηση της νευροπλαστικότητας υπογραμμίζει μια θεμελιώδη αλήθεια: ο εγκέφαλος είναι ένα όργανο σε διαρκή μεταμόρφωση, και η δια βίου μάθηση αποτελεί την πιο αποτελεσματική επένδυση στη γνωστική μας υγεία.
βιβλιογραφία
- Brain Plasticity and Behavior, link: http://www.psy.cmu.edu/~rakison/plasticity%20and%20the%20brain.pdf
- Neuroplasticity, link: https://www.nichd.nih .gov/about/overview/50th/discoveries/Pages/neuroplasticity.aspx
- Brain Plasticity: What Is It?, link: https://faculty.washington. edu/chudler/plast.html
- Brain Plasticity: How learning changes your brain, link:http://sharpbrains.com/blog/2008/02/26/brain-plasticity-how-learning-changes-your-brain/
- The Neuroanatomical Correlates of Training-Related Perceptuo-Reflex Uncoupling in Dancers, link: http://cercor.oxfordjournals. org/content/early/2013/09/24/cercor.bht266.full
- Neuromotor Plasticity and Development (NeuroPAD), link:
http://www.adelaide.edu.au/robinson-research-institute/researchers/ group-leaders/pitcher/ - Music Making as a Tool for Promoting Brain Plasticity across the Life Span, link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2996135/
- Neural correlates of accelerated auditory processing in children engaged in music training, link: http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1878929315301122
- Physical activity and brain plasticity in late adulthood, link: http ://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3622473/
- Physical activity and brain plasticity in late adulthood: a conceptual review, link: https://docs.google.com/viewerng/viewer ?url=http://www.pagepress.org/journals/index.php/ar/article/viewFile/ar.2012.e6/pdf
- Just 30 minutes of exercise has benefits for the brain, link: https: //www.adelaide.edu.au/news/news74203.html
- Neurolinguistics: Structural plasticity in the bilingual brain, link:http://www.nature.com/nature/journal/v431/n7010/full/431757a.html
